انتخاب مبرد صحیح، قلب تپنده هر سیستم تبرید است. در طول یک قرن اخیر، مبردها از مواد سمی و خطرناک به سمت گازهای خنثی و در نهایت به سمت مواد دوستدار محیط زیست حرکت کردهاند. در این مقاله فنی، تمام گازهای مهم صنعت تهویه مطبوع را بررسی میکنیم.
این گازها اولین نسل مبردهای صنعتی بودند که به دلیل وجود کلر، تخریب شدیدی در لایه اوزون ایجاد کردند.
معروفترین گاز قرن بیستم که در تمام یخچالهای قدیمی و کولر خودروها استفاده میشد. این گاز با روغنهای معدنی (MO) کار میکرد و امروز به طور کامل در دنیا ممنوع شده است.
عمدتاً در چیلرهای سانتریفیوژ بزرگ استفاده میشد. به دلیل فشار پایین، نگهداری سیستمهای R11 بسیار دشوار بود.
این نسل دارای کلر کمتری بود اما همچنان برای اوزون خطرناک محسوب میشد.
پرکاربردترین گاز تاریخ ایران در کولرهای گازی و چیلرها. با اینکه تولید دستگاههای جدید با این گاز ممنوع شده، اما همچنان در بازار ایران برای سرویس دستگاههای قدیمی حضور پررنگی دارد. برای عیبیابی سیستمهای مبتنی بر این گاز، مقاله اصول سیکل تبرید را ببینید.
این گازها اوزون را تخریب نمیکنند (ODP=0) اما باعث گرمایش زمین (GWP بالا) میشوند.
جایگزین مستقیم R12 در خودرو و یخچال. این گاز با روغن POE کار میکند و بسیار حساس به رطوبت است.
ترکیبی از دو گاز R32 و R125. استاندارد فعلی اکثر کولرهای گازی اینورتر در ایران. فشار آن ۶۰٪ بالاتر از R22 است و حتماً باید به صورت مایع شارژ شود.
سلطان سیستمهای زیر صفر و سردخانهها. این گاز جایگزین R502 قدیمی شده و راندمان بسیار بالایی در دماهای پایین دارد.
تمرکز این نسل بر پایین آوردن اثر گلخانهای (GWP) به نزدیک صفر است.
نسل جدید مبرد اسپلیتها. راندمان بالاتر از 410A و اثر گلخانهای بسیار کمتر. این گاز کمی اشتعالپذیر است.
مبردهای طبیعی که در یخچالهای خانگی و چیلرهای مدرن استفاده میشوند. GWP این گازها تقریباً صفر است اما به دلیل اشتعالپذیری بالا، نیاز به تخصص ویژه در نصب دارند. مطالعه مطلب جلوگیری از آسیب به کمپرسور برای این گازها توصیه میشود.
این گازها پایداری کمی در جو دارند، به همین دلیل اثر گلخانهای آنها تقریباً 1 است (برخلاف R134a که 1430 است!).
جایگزین مستقیم R134a در سیستم تهویه مطبوع خودروهای مدرن (بنز، بیامو و تسلا). این گاز با اینکه اشتعالپذیری کمی دارد، اما به دلیل ایمنی محیط زیست، استاندارد اجباری اروپا شده است.
یک مبرد فوقالعاده برای چیلرهای هواخنک بزرگ و پمپهای حرارتی. این گاز به دلیل بازدهی بالا در دمای محیطی بالا، مورد توجه سازندگان چیلر قرار گرفته است.
جایگزین مدرن R123 در چیلرهای سانتریفیوژ (Centrifugal). این گاز در فشار بسیار پایین کار میکند و راندمان سیستم را تا 10٪ نسبت به نسلهای قبل افزایش میدهد.
یک مبرد "Azeotropic" که ترکیبی از R134a و R1234yf است. هدف از تولید این گاز، داشتن مبردی غیرقابل اشتعال (A1) اما با اثر گلخانهای بسیار کمتر برای چیلرهای صنعتی است.
در کنار HFOها، مبردهای طبیعی دوباره به صدر جدول بازگشتهاند:
| نام مبرد | نسل | نوع روغن | وضعیت در بازار | کاربرد |
|---|---|---|---|---|
| R12 | CFC | Mineral (MO) | ممنوع / نایاب | قدیمی |
| R22 | HCFC | MO / AB | محدود شده | تهویه مطبوع |
| R134a | HFC | POE / PAG | موجود | یخچال و خودرو |
| R404A | HFC | POE | موجود | سردخانه زیر صفر |
| R407C | HFC | POE | موجود | چیلرها |
| R410A | HFC | POE | موجود | اسپلیت اینورتر |
| R32 | HFC/HFO | POE | در حال رشد | اسپلیت جدید |
| R600a | HC | MO | موجود | یخچال خانگی |
| R290 | HC | MO | آیندهدار | پمپ حرارتی |
| R717 (آمونیاک) | Natural | Mineral | تخصصی | سردخانههای بزرگ |
| R1234yf | HFO | PAG / POE | تکنولوژی جدید | کولر خودروهای مدرن |
| R1233zd | HFO | POE | صنعتی | چیلر سانتریفیوژ |
| R513A | HFO Blend | POE | موجود | چیلر و سردخانه |
| R744 | CO2 | PAG (Special) | تخصصی | سردخانه و پمپ حرارتی |
| R454B | HFO Blend | POE | جایگزین آینده | پکیجهای سرمایشی |
دنیای مبردها از R12 تا R290 مسیری طولانی را برای آشتی با طبیعت طی کرده است. ما در آریز دما با تامین انواع گازهای باکیفیت و ارائه خدمات تخصصی شارژ گاز، در کنار شما هستیم تا سیستمهای برودتی شما با بالاترین راندمان کار کنند.